Documentos

SU PRESIDENTE DE SA GENERALITAT DE CATALUNYA
Siat notòriu a totu sos  tzitadinos chi  su Parlamentu de Catalunya at aprovadu e deo, in nùmene  de su Re e de acordu cun su chi istabilit s’artìculu 33.2 de s’Istatutu de autonomia de Catalunya, promulgo custa

LEGE

PREÀMBULU
I. Significadu e situatzione de sa limba catalana
Sa limba catalana est un’elementu fundamentale de sa formatzione de sa personalidade natzionale  de Catalunya, un’ istrumentu basilare de comunicatzione, de integratzione e de coesione sotziale de sos tzitadinos e tzitadinas, in manera indipendente dae s’orìgine geogràfica issoro, e su ligàmene privilegiadu de sa Catalunya cun sas àteras terras de limba catalana, cun sas cales format una comunidade linguìstica  chi at aportadu in sos sèculos, cun boghe originale, unu cuntributu balorosu a sa cultura universale. In prus, est istada su testimòngiu de fidelidade de su pòpulu catalanu a sa terra sua  e a sa cultura sua ispetzìfica. Forgiada originariamente in su territòriu de Catalunya, cumpartzida cun àteras terras -in sas cales retzit puru denominatziones populares, e finas  legales, diversas-, sa limba catalana est istada semper  sa limba pròpia de su logu e, comente  tale, est istada interessada in manera negativa dae unos cantos eventos de s’istòria de Catalunya, chi l’ant giuta  a una situatzione precària. Custa situatzione est dèvida a fatores diferentes, comente sa persecutzione polìtica chi at sufridu e s’impositzione legale de su  castiglianu pro prus de duos sèculos e mesu; sas cunditziones polìticas e sotziueconòmicas in ue si sunt produidos sos cambiamentos demogràficos de sas ùrtimas deghinas de annos, e, galu, su caràtere de limba de àmbitu   astrintu chi tenet, simigiante a su de àteras limbas ufitziales de Europa, mescamente in su mundu de oe, in ue sa comunicatzione, s’informatzione e sas indùstrias culturales punnant a sa mundializatzione. Duncas, comente resurtadu de totu custas tzircustàntzias, sa situatzione sotziulinguìstica de Catalunya  est cumplessa. Sa realidade de una limba pròpia chi no at otentu sa normalizatzione prena  e chi tenet unu nùmeru de faeddadores relativamente minore in su cuntestu internatzionale  cunvivet  cun su fatu chi medas  de sos  tzitadinos  e tzitadinas  de su territòriu de Catalunya tenent comente  limba materna sa castigliana, in sa cale s’espressant a preferèntzia e moende dae sa cale ant cuntribuidu, a s’ispissu, a irrichire in manera significativa sa cultura catalana matessi, cuntributu dadu gai etotu dae àteros tzitadinos  e tzitadinas  in àteras limbas. Custa realidade, tando, esigit una polìtica linguìstica  chi agiuet in manera produtiva a normalizare sa limba pròpia de Catalunya e chi, tando, garantat unu respetu iscrupolosu de sos deretos linguìsticos de totu sos tzitadinos  e tzitadinas.

II. Su cuadru giurìdicu
Su cuadru giurìdicu atuale de sa limba catalana est determinadu dae sa Costitutzione ispagnola de su 1978 e dae s'Istatutu de autonomia de Catalunya de su 1979. Sa prima, mancari reconnoscat sa diversidade de sos  pòpulos chi formant s'Istadu  ispagnolu, istabilit in s'artìculu  3 chi "su castiglianu est sa limba ispagnola ufitziale de s'Istadu" e chi, comente limba ufitziale, "totu sos ispagnolos tenent su dovere de la connòschere e su deretu de l’usare". In prus, sa Costitutzione narat chi "sas àteras limbas ispagnolas ant a èssere gai etotu ufitziales in sas comunidades autònomas respetivas cunforme  a sos Istatutos issoro". S'Istatutu de autonomia, in s'artìculu  3, disponet: "1. Sa limba pròpia de Catalunya est su catalanu. 2. S'idioma catalanu est s'ufitziale de Catalunya, gai comente su castiglianu, ufitziale in totu s'Istadu ispagnolu. 3. Sa Generalitat at a garantire s'usu normale e ufitziale de ambos duos idiomas, at a leare sas mesuras netzessàrias pro assegurare sa connoschèntzia issoro e at a creare sas cunditziones pro arribare a s’ugualidade prena issoro cantu a sos  deretos e doveres de sos tzitadinos  de Catalunya. 4. Su faeddu aranesu at a èssere ogetu de insignamentu e de respetu e protetzione particulares." Custos disponimentos  istatutàrios los at isvilupados sa Lege 7/1983 de su 18 de abrile de normalizatzione linguìstica  in Catalunya, de importàntzia enorme in s’istòria de sa limba, chi at cumportadu sa depenalizatzione de su catalanu e in batòrdighi annos de vigèntzia at permìtidu chi si nd’esseret estesa sa connoschèntzia in mesu de sa majoria manna de sa populatzione  e una polìtica cuntzertada in totu sos setores de sa sotziedade, chi s'est materializada in su protzessu de normalizatzione linguìstica. In su tempus de vigèntzia de sa lege si sunt produidos cambiamentos fundamentales: in su campu tecnològicu, s'est generalizadu s'usu de s’informàtica e de sas autostradas de s’informatzione; in su campu culturale e cummertziale, s'est istabilida sa libertade de cummèrtziu, chi at generalizadu sos prèstidos culturales, mescamente in su mundu de sas comunicatziones e de s'audiovisuale; in su campu polìticu, dae un’ala s’Ispagna est intrada in sa Comunidade Econòmica Europea, oe Unione Europea, règhida dae su printzìpiu de su multilinguismu, dae s’àtera  sa Generalitat at assùmidu medas de sas cumpetèntzias  prevididas in s’istatutu; in su campu sotziale e sotziulinguìsticu, s'est generalizada sa connoschèntzia de su catalanu -generalizatzione chi non semper at cumportadu un’aumentu similare in sos usos pùblicos- e s'est produidu unu cambiamentu notàbile in sos flussos migratòrios. B’àpidu finas una evolutzione importante de su deretu linguìsticu  in su paisu nostru, dèvida in parte a sa giurisprudèntzia de su Tribunale Costitutzionale e in parte a sa legislatzione catalana e a sos istùdios dotrinales. In fines, tocat a pònnere in evidèntzia su cuntenutu de unas cantas resolutziones de su  Parlamentu Europeu: sa de su  30 de santandria de su 1987, subra de  sas limbas e culturas de sas minorias regionales e ètnicas; sa de s'11 de nadale de su 1990, subra de sa situatzione de sas limbas in sa Comunidade e de sa limba catalana, e sa de su 9 de freàrgiu de su 1994, subra de sas minorias linguìsticas e culturales de sa Comunidade Europea. Tocat a pònnere in evidèntzia finas sa Carta europea de sas limbas regionales o minoritàrias, adotada comente cunventzione dae su Comitadu de sos Ministros de su Consìgiu de Europa su 25 de làmpadas de su 1992, e sa  Decraratzione universale de sos  deretos linguìsticos, aprovada dae sa Cunferèntzia Mundiale de sos Deretos Linguìsticos su 6 de làmpadas de su 1996, in Barcelona, chi tenet su suportu unànime de su  Cungressu de sos  Diputados e de su Parlamentu de Catalunya.

III. Sos obietivos de custa  lege
Totu custas tzircustàntzias ant cunsigiadu de modificare e atualizare sa lege de su   1983 e de rennovare s'acordu polìticu e sotziale de tando, pro pòdere cunsolidare su protzessu impulsadu dae sa Lege  de normalizatzione linguìstica  in s'àmbitu  de s'amministratzione e de s'insignamentu, adatare a sas netzessidades de oe su regulamentu de sos mèdios de comunicatzione e sas indùstrias culturales e istabilire una normativa linguìstica  destinada a su mundu sotziueconòmicu, cun s’obietivu de andare a in antis in sa generalizatzione  de sa  connoschèntzia cumpleta e de s'usu normale de sa limba catalana, sa cale cosa at a permìtere  de dare un’impèllida noa a s’usu sotziale de sa limba. Sa modificatzione e s'atualizatzione de sa lege  de su 1983 at a permìtere finas de cunsolidare s’impignu  istatutàriu de arribare a ugualidade prena  pro su chi pertocat  sos deretos e sos doveres linguìsticos e, in manera particulare, su deretu e su dovere de connòschere sas duas limbas ufitziales e de las usare, cosa chi cumportat su fatu chi, in su cuadru istatutàriu vigente, sos tzitadinos  e tzitadinas  de Catalunya ant a dèvere connòschere sa limba catalana e sa castigliana e ant a tènnere su deretu de las usare. Pro sighire custa impèllida, non si podet fàghere a mancu de modificare sa normativa istatutària e s'europea, e reafirmare sas polìticas de promotzione e sas dotatziones de bilantzu  currespondentes.

IV. Su cuntenutu e s'istrutura de custa lege 
Custa lege  fòrmulat sos cuntzetos giurìdicos de limba pròpia i de limba ufitziale. Gai, su cuntzetu de limba pròpia aplicadu a su catalanu òbligat sos poderes pùblicos e sas istitutziones de Catalunya a l’amparare, a l’usare in manera generale e a nde promòvere s’usu pùblicu a totu sos livellos. Su cuntzetu de limba ufitziale  aplicadu a su catalanu e a su castiglianu garantit a sos  tzitadinos  e tzitadinas  sos deretos sugetivos, chi sunt proclamados in manera esplìtzita, a aprèndere sas duas limbas, a las pòdere usare liberamente in totu sas atividades pùblicas e privadas, a èssere servidos in sa limba chi issèberant in sas relatziones issoro cun sas amministratziones e, in manera graduale e progressiva, cun totu sos agentes sotziales chi oferint servìtzios a su pùblicu, e a no èssere discriminados pro resones de limba. Tenende in contu  custos printzìpios, sa lege  règulat s’usu de sas duas limbas ufitziales in Catalunya, e istabilit mesuras de amparu  e promotzione de s’usu de su catalanu pro nde cunsighire sa normalizatzione e mesuras de promotzione pro nde garantire sa presèntzia in totu sos àmbitos. In s'àmbitu  ufitziale  e amministrativu, custa lege  istabilit chi sas amministratziones e sas istitutziones catalanas devent impreare in manera generalizada su catalanu, chene pregiudìtziu de su deretu de sos  tzitadinos  e tzitadinas  a si l’indiritzare in sa limba ufitziale  chi issèberent, e proclamat sa validesa prena de totu sos documentos pùblicos e privados in cale si siat de sas duas limbas ufitziales, cun indipendèntzia prena de s'una respetu a s’àtera, in totu sos àmbitos, inclùdidos s'Amministratzione de s'Istadu, s'Amministratzione de sa giustìtzia e sos registros pùblicos. Pro su chi pertocat s'insignamentu, custa lege  garantit a totu sa populatzione  su connoschimentu prenu de sas duas limbas e, tando, garantit chi sos alunnos non siant discriminados ne ischirriados in grupos diferentes pro resones de limba, mantenende su sistema de cungiuntzione linguìstica  aplicadu cun sa lege  de su 1983, e cunforme a sa giurisprudèntzia de su Tribunale Costitutzionale. Istabilit finas mesuras de promotzione de sa dotzèntzia universitària in catalanu. In s'àmbitu  de sos mèdios de comunicatzione, e in su cuadru de sas cumpetèntzias de sa Generalitat, règulat s'usu de su catalanu in sas emitentes de radiudifusione e televisione, pro garantire sa presèntzia de sa limba pròpia in s'ispàtziu radiofònicu e televisivu, e istabilit mesuras de promotzione de s’istampa iscrita. Pro su chi pertocat sas indùstrias culturales, mantenet e afortit sas mesuras de promotzione chi giai istabiliat sa Lege  de Normalizatzione Linguìstica  pro sa tzinematografia, su libru, sa cantzone e sas artes de s'ispetàculu, e incòrporat referimentos a s’informàtica, a sas retzas de comunicatzione telemàtica e a sos produtos de ingenieria linguìstica, chi sunt devènnidas sa base de su tratamentu de s’informatzione in totu sos campos. Pro su chi pertocat s'àmbitu sotziueconòmicu, adotat mesuras de regulatzione de sa presèntzia de sa limba catalana e de promovimentu de s’usu  de custa  limba in totu sos campos in ue, per resones de mercadu o àteras resones, no est galu garantida. De custa  manera, sas impresas pùblicas, sas cuntzessionàrias e sas de sos servìtzios pùblicos s'incòrporant in manera ativa in su protzessu de normalizatzione linguìstica, cun sa finalidade de garantire sos deretos linguìsticos de sos consumidores e consumidoras. S'obietivu est a cunsighire, in su mundu econòmicu, una situatzione de ecuidade intre sas duas limbas in manera progressiva, a mesura chi totu sos tzitadinos  e tzitadinas de Catalunya apant acuisidu una connoschèntzia cumpleta de sa limba catalana, e semper  pro mèdiu de sa cuntzertatzione sotziale propitziada dae sa Generalitat. In fines, custa lege  reconnoschet, amparat e promovet s’insignamentu e s’usu  de s'aranesu in sa Vall d'Aran, cun unu referimentu a sa Lege  16/1990, de su 13 de triulas, subra de su regìmene ispetziale de sa Vall d'Aran, e cun su respetu prenu de sas cumpetèntzias de sas istitutziones de sa Vall d'Aran. Custa lege  tenet caràtere indicativu pro sos tzitadinos  e tzitadinas  e petzi creat òbligos pro sas amministratziones e pro impresas determinadas si su caràtere de servìtziu pùblicu de s’atividade issoro e sa defesa de sos deretos linguìsticos de sos  tzitadinos  e tzitadinas  lu cunsìgiant. In custa  manera, petzi podent èssere ogetu  de santzione amministrativa, cunforme a sa normativa setoriale aplicàbile, sos funtzionàrios e funtzionàrias e sas impresas mentovadas si non cumprint sos òbligos istabilidos dae custa lege. Pro su chi pertocat s'istrutura, custa lege  constat de trintanoe artìculos, oto disponimentos  additzionales, tres transitòrios e tres finales. S'articuladu si distribuit in sete capìtulos, chi règulant sos printzìpios generales (capìtulu preliminare), s’usu  istitutzionale (capìtulu I), s'onomàstica (capìtulu  II), s’insignamentu (capìtulu  III), sos mèdios de comunicatzione e sas indùstrias culturales (capìtulu  IV), s'atividade sotziueconòmica (capìtuluV) e s’impèllida istitutzionale (capìtulu  VI). Sighit, duncas, s'istrutura de sa Lege  7/1983, a sa cale s'agiunghent sos capìtulos destinados a s'onomàstica e, in manera ispetzìfica, a s'ativitade sotziueconòmica.

CAPÌTULU  PRELIMINARE PRINTZÌPIOS GENERALES

Artìculu  1. S'ogetu  de custa  lege 
1. Sa finalidade  de custa  lege  est s’aplicatzione  de s'artìculu  3 de s’Istatutu de autonomia de Catalunya, pro amparare, promòvere  e normalizare  s’usu  de sa limba catalana in totu sos àmbitos, e s’usu  de s'aranesu in sa Vall d'Aran, e de garantire s’usu  normale e ufitziale  de su  catalanu e de su castiglianu. 2. Sos obietivos printzipales de custa  lege  sunt: a) Amparare e promòvere  s’usu  de su catalanu dae bandas de totu sos tzitadinos  e tzitadinas. b) Dare efetividade a s’usu  ufitziale  de su catalanu e de su castiglianu, chene discriminatzione peruna pro sos tzitadinos  e sas  tzitadinas. c) Normalizare  e promòvere  s’usu  de su catalanu in s’amministratzione, in  s’insignamentu, in sos mèdios de comunicatzione sotziale, in sas indùstrias culturales e in s’àmbitu sotziueconòmicu. d) Assegurare s’aumentu de sa connoschèntzia de su catalanu dae bandas de  totu sos tzitadinos  e tzitadinas. 3. Obietivu de custa lege est finas  a otènnere s’ugualidade pro su chi pertocat sos deretos e sos doveres linguìsticos de sos tzitadinos  e tzitadinas, cun su promovimentu de sas atziones netzessàrias e s’eliminatzione de sos  ostàculos chi oe l’impedint.

Artìculu  2. Sa limba pròpia
1. Su catalanu est sa limba pròpia de Catalunya e la singularizat comente pòpulu. 2. Su catalanu, comente limba pròpia, est: a) Sa limba de totu sas institutziones de Catalunya, e mescamente de s'Amministratzione de sa Generalitat, de s'Amministratzione locale, de sas corporatziones pùblicas, de sas impresas e servìtzios pùblicos, de sos mèdios de comunicatzione istitutzionale, de s’insignamentu e de sa toponomia. b) Sa limba impreada a preferèntzia dae s'Amministratzione de s'Istadu   in Catalunya in sa forma chi issa matessi detèrminat, dae sas àteras istitutziones e, in generale, dae sas impresas e   entidades chi oferint servìtzios a su pùblicu. 3. Su chi disponet s'apartadu 2 cumportat un’impignu particulare de sas istitutziones pro nde promòvere sa connoschèntzia e s’usu  intre sos tzitadinos  e tzitadinas, in manera indipendente dae su caràtere ufitziale  de su catalanu e de su castiglianu.

Artìculu  3. Sas limbas ufitziales
1. Su catalanu est sa limba ufitziale  de Catalunya, gai comente  su castiglianu. 2. Su catalanu e su castiglianu, comente limbas ufitziales, podent èssere impreadas  indistintamente dae sos tzitadinos  e tzitadinas  in totu sas atividades  pùblicas e privadas chene discriminatzione. Sos atos  giurìdicos iscritos in cale si siat de sas duas limbas ufitziales tenent, pro su chi pertocat la limba, validesa e eficàtzia prenas.

Artìculu  4. Sos deretos linguìsticos
1. Cunforme a su chi disponet s'artìculu  3 de s’Istatutu de autonomia, e in su cuadru de una polìtica ativa de sa Generalitat pro creare sas cunditziones chi permitant de arribare a s’ugualidade prena de sos deretos e de sos doveres  linguìsticos, in Catalunya totus tenent deretu: a) A connòschere sas duas limbas ufitziales. b) A s’esprìmere in cale si siat de sas duas limbas ufitziales, in forma orale e iscrita, in sas relatziones e in sos atos pùblicos e privados. c) A èssere servidos in cale si siat de duas limbas ufitziales in sos tèrmines chi custa lege  istabilit. d) A impreare in manera lìbera cale si siat de sas duas limbas ufitziales in totu sos àmbitos. e) A no èssere discriminados pro resones de sa limba ufitziale chi impreant. 2. Cadaunu si podet indiritzare a sas cortes e a sos tribunales pro otènnere sa protetzione giuditziale de su deretu a impreare sa limba sua. 3. Cadaunu si podet indiritzare a s'Amministratzione de sa Generalitat e a su  Defensore Tzìvicu pedende chi, in s'àmbitu  de sas cumpetèntzias issoro, òperent pro li garantire sos  deretos linguìsticos in forma ispètzifica.

Artìculu  5. Sos printzìpios reghidores de s’atzione de sa Generalitat
1. Sa Generalitat devet garantire sos deretos linguìsticos de sos tzitadinos  e tzitadinas, s’usu  normale e ufitziale  de su  catalanu e de su castiglianu, s’insignamentu de sas duas limbas a totu sa populatzione, sa capatzitatzione e s'abilitatzione linguìstica de su personale a su servìtziu de sas amministratziones e s’ugualidade  prena de sos  tzitadinos  e tzitadinas  in sos deretos e in sos doveres  linguìsticos, in totu sos àmbitos. 2. Sa Generalitat devet fàghere òpera de amparu, defesa e promotzione de s’usu  de sa limba catalana in totu sos àmbitos, cun s’adotzione de sas mesuras netzessàrias e cun sa destinatzione de resorsas bastantes.

Artìculu  6. S’unidade de sa limba catalana
1. Sa limba catalana est unu patrimòniu chi sa Catalunya cumpartzit cun àteros territòrios cun sos cales costìtuit una matessi comunidade linguìstica. Sa Generalitat devet dare cara chi siat defesa s’unidade  de su catalanu e  devet promòvere  s’usu  e sa projetzione esteriore de su catalanu e sa comunicatzione intre sos diferentes territòrios de faeddu catalanu. 2. Cunforme a sa legislatzione vigente, est atribuida a s'Institut d'Estudis Catalans s'autoridade linguìstica.

Artìculu  7. Reconnoschimentu e defesa de s'aranesu
S'aranesu, variedade de sa limba otzitana pròpia de sa Vall d'Aran, est reguladu, pro su chi pertocat s’usu, dae sa Lege  16/1990 de su 13 de triulas subra de su règimene ispetziale de sa Vall d'Aran, e, in manera supletòria, dae sos pretzetos de custa lege, sos cales non podent èssere mai interpretados in pregiudìtziu de s’usu  de s'aranesu.

CAPÌTULU  I  S’USU  ISTITUTZIONALE

Artìculu  8. Sa publicatzione de sas normas
1. Sas  leges chi aprovat su Parlamentu de Catalunya si pùblicant, in editziones  simultàneas in catalanu e in castiglianu, in su Bulletinu Ufitziale  de sa Generalitat de Catalunya. Tocat  a su Parlamentu a nde fàghere sa versione ufitziale  castigliana. 2. Sa publicatzione in su Bulletinu Ufitziale  de sa Generalitat de Catalunya, si in casu, de sos disponimentos  generales e resolutziones normativas de su Guvernu, de s’Amministratzione e istitutziones de sa Generalitat e de sas amministratziones locales de Catalunya si faghet in editziones simultàneas in catalanu e in castiglianu.

Artìculu  9. Sa limba de sas amministratziones de Catalunya
1. Sa Generalitat, sas amministratziones locales e sas àteras corporatziones  pùblicas de Catalunya, sas istitutziones e sas impresas chi nde dipendent  e sos cuntzessionàrios de sos  servìtzios issoro devent  impreare su catalanu in sas atividades internas issoro  e in sas relatziones issoro. Lu devent impreare normalmente finas in sas comunicatziones e notificatziones indiritzadas a pessones fìsicas o giurìdicas residentes in s'àmbitu  linguìsticu  catalanu, chene pregiudìtziu de su deretu de sos  tzitadinos  e tzitadinas  a las retzire in castiglianu si lu pedint. 2. Su Guvernu  de sa  Generalitat devet disciplinare, pro mèdiu de disponimentos  regulamentares, s’usu  de su  catalanu in sas atividades amministrativas de totu sos òrganos suos. 3. Sas corporatziones locales e sas universidades devent regulare s’usu  de su catalanu in s'àmbitu  de sas cumpetèntzias respetivas, cunforma a su chi disponet s'apartadu 1. Gai etotu  lu devent regulare, in custu matessi sentidu, totu sas àteras corporatziones pùblicas.

Artìculu  10. Sos protzedimentos amministrativos
1. In  sos protzedimentos amministrativos tramitados dae s’Amministratzione de sa Generalitat, dae sas amministratziones locales e dae sas àteras corporatziones de Catalunya cheret impreadu su catalanu, chene pregiudìtziu de su  deretu de sos  tzitadinos  e tzitadinas  de presentare documentos, de fàghere decraratziones e, si lu pedint, de retzire notificatziones in castiglianu. 2. S’Amministratzione  devet dare a sas pessones interessadas chi lu pedint, in sa limba ufitziale  dimandada, una tradutzione giurada de su chi los interessat. Sa dimanda de tradutzione non podet cumportare perunu pregiudìtziu o gastu a chie la pedit nè istentos in su protzedimentu, nè  nde podet suspèndere sa tramitatzione in sos tèrmines istabilidos.

Artìculu  11. Sa capatzitatzione linguìstica  de su  personale a su servìtziu de sas amministratziones de Catalunya
1. Su  personale a su servìtziu de sas amministratziones, sas corporatziones e sas istitutziones pùblicas de Catalunya devent tènnere unu livellu de connoschèntzia adeguadu e bastante de sas duas limbas ufitziales, tantu in s'expressione orale comente in s’espressione iscrita, pro èssere bonu a praticare sas funtziones pròpias de su logu de traballu suo. 2. Pro fàghere efetivu  su chi disponet s'apartadu 1, su Guvernu  de sa Generalitat devet garantire s’insignamentu de su catalanu a su personale a su servìtziu de s’Amministratzione  de sa Generalitat, de sas corporatziones locales, de sas universitadades pùblicas e de s’Amministratzione  de sa Giustìtzia de Catalunya e promòvere  mesuras de recunversione de custu personale. 3. In su  protzessu de seletzione pro intrare a unu postu de s’Amministratzione  de sa Generalitat, de s’Amministratzione  locale e de s’Amministratzione  e de  sos  servìtzios de sas universidades, inclùdidu su personale esecutivu, cheret acreditada sa connoschèntzia  de sa limba catalana, tantu in s’espressione orale comente in s’espressione iscrita, in su gradu adeguadu a sas funtziones de su postu de su cale si tratat, in sos tèrmines istabilidos dae sa legislatzione de sa funtzione pùblica.

Artìculu  12. S’Amministratzione  de s'Istadu  
1. Sunt vàlidos sos atos amministrativos de sos  òrganos e de sos entes de s’Amministratzione  de s'Istadu, verbales e iscritos, emanados in Catalunya in cale si siat de sas duas limbas ufitziales, chene netzessidade de tradutzione. 2. Cadaunu si podet relatzionare, oralmente e pro iscritu, cun s’Amministratzione  de s'Istadu  in Catalunya in sa limba ufitziale  chi  issèberat, tenet deretu a èssere servidu in custa limba e non si li podet esigire peruna tradutzione.

Artìculu  13. Sos atos  giuditziàrios
1. Sun vàlidos sos atos giuditziàrios, verbales e iscritos, emanados in cale si siat de sas duas limbas ufitziales, chene netzessidade de tradutzione. 2. Cadaunu  tenet deretu a si relatzionare, oralmente e pro iscritu, cun s’Amministratzione  de sa giustìtzia in sa limba ufitziale  chi issèberat e  a èssere servidu in custa limba, e non si li podet esigire peruna tradutzione. 3. Cadaunu  chi lu pedit devet retzire in sa limba ufitziale  dimandada còpia de sas sentèntzias e de sos providimentos  chi l’interessant, chene istentu pro resones de limba. 4. Su chi disponent sos apartados 1, 2 e 3 est aplicàbile finas a sos tribunales eclesiàsticos e a sos arbitrados. 5. In sa provisione de postos de su personale a su servìtziu de s’Amministratzione  de sa giustìtzia dipendente dae sa Generalitat si devet aplicare su chi disponet s'artìculu  11, cunforme a sa normativa ispetzìfica currespondente, in sos tèrmines chi si devent istabilire pro regulamentu.

Artìculu  14. Sos documentos pùblicos
1. Sunt vàlidos sos documentos pùblicos emanados in cale si siat de sas duas limbas ufitziales. 2. Sos documentos pùblicos cherent redatados in sa limba ufitziale chi issèberat su chi faghet sa dimanda, o, si bi nd’at prus de unu, in sa limba chi issos cuncordant. Si non b’at acordu, s'iscritura o su documentu si devent redatare in ambas duas limbas ufitziales. 3. In antis de redatare su documentu, tocat a  preguntare in manera esplìtzita a sos chi faghent sa dimanda cale limba issèberant; s’issèberu de s’una o de s’àtera  non devet mai cumportare istentu in sa redatzione e in  s'autoritzatzione de su documentu. Si non s’issèberat in manera espressa sa limba, su documentu si redatat in catalanu. 4. Sos fidatàrios pùblicos devent dare in castiglianu o in catalanu, cunforme a su chi pedit sa pessone interessada, sas còpias de sos documentos, e devent traduire, si in casu, sos documentos e originales respetivos, suta de sa responsabilidade issoro. In sa nota de s’originale e a pee de sa còpia tocat a constatare su fatu de sa tradutzione, però non  b’at bisòngiu de la protocollare. 5. Sos ufìtzios de sos  fidatàrios pùblicos devent èssere a tretu de servire sos tzitadinos  e tzitadinas  in cale si siat de sas duas limbas ufitziales e  devent tènnere personale chi nd’apat una connoschèntzia adeguada e bastante pro praticare sas  funtziones pròpias de su logu de traballu.

Artìculu  15. Sos documentos tziviles e mercantiles
1. Sa limba no est recuisitu de forma de sos  documentos privados. Duncas, sunt vàlidos cussos redatados in cale si siat idioma, chene pregiudìtziu de sas tradutziones chi sas  leges tziviles, mercantiles o protzessuales esigint pro  los esecutare in su casu chi s'idioma non siat ufitziale  in Catalunya. 2. Sos documentos privados, cuntratuales o nono, cale nde siat sa natura, redatados in cale si siat de sas duas limbas ufitziales in Catalunya, sunt vàlidos e non rechedent peruna tradutzione  pro nd’esigire giuditzialmente o extragiuditzialmente s’aplicatzione in s'àmbitu  territoriale de Catalunya. 3. Sos documentos chi si bi referit s'apartadu 2 cherent redatados in sa limba ufitziale  chi sas partes cuncordant. Belle gai, si si tratat de cuntratos de adesione, normados, cun clàusulas tipu o cun cunditziones generales, cherent redatados in sa limba chi issèberant sos consumidores e consumidoras e devent èssere a disponimentu immediadu de sos  clientes e de sas  clientes in esemplares ischirriados in catalanu e in castiglianu. 4. Sunt vàlidos  sos  tìtulos balore de cada casta, inclùdidos sos chi  rapresentant atziones de sotziedades mercantiles, redatados in cale si siat de sas duas limbas ufitziales. 5. Sos assignos, sas promissas de pagamentu, sos blochetes de assignos e sos àteros documentos ofertos dae sas sotziedades finantziàrias a sos clientes e a sas clientes issoro  cherent redatados, si no àteru, in catalanu.

Artìculu  16. Sos cuntratos  colletivos de traballu
1. Sunt vàlidos  sos  cuntratos colletivos de traballu redatados in cale si siat de sas duas limbas ufitziales. 2. Sos cuntratos colletivos de traballu cherent redatados in sa limba ufitziale  chi cuncordant sas partes, o si non ba’at acordu, in sas duas limbas ufitziales e in esemplares ischirriados.

Artìculu  17. Sos registros pùblicos
1. Sunt vàlidas  sas annotatziones in sos registros fatas in cale si siat de sas duas limbas ufitziales. 2. In totu sos registros pùblicos de Catalunya, francu sos  chi tenent petzi caràtere amministrativu, sas annotatziones cherent fatas in sa limba ufitziale  in sa cale est redatadu su documentu o in sa cale si faghet sa decraratzione. Si su documentu est bilìngue, si faghent in sa limba indicada dae chie lu presentat a su registru. 3. Sos registrantes devent dare sas tzertificatziones in sa limba ufitziale impreada in sa dimanda. 4. Sos ufìtzios de sos  registros devent èssere  a tretu  de servire sos tzitadinos  e sas tzitadinas  in cale si siat de sas duas limbas ufitziales e devent tènnere personale chi apat una connoschèntzia adeguada e bastante chi lu fatzat adatu a praticare sas funtziones pròpias de su logu de traballu. 5. Si devet garantire chi in s’ufìtziu de su registru si potzat fàghere cun immediadesa e afidabilidade, oralmente o pro iscritu, s’interpretatzione e sa tradutzione  de cale si siat annotatzione in sa limba ufitziale  pedida dae sa pessone interessada. 6. Sos formulàrios e sos àteros imprentados chi sunt a disponimentu de su pùblicu in sos ufìtzios de sos  Registros cherent redatados, a su nessi, in catalanu.

CAPÌTULU  II  S'ONOMÀSTICA

Artìculu  18. Sa toponimia
1.Sos topònimos de Catalunya tenent comente forma ufitziale ùnica sa catalana, cunforme a sa normativa linguìstica  de s'Institut d'Estudis Catalans, francu sos de sa Vall d'Aran, chi tenent s'aranesa. 2. Sa denominatzione de sos  munitzìpios e de sas comarcas est regulada dae normas locales. 3. Sa determinatzione de su nùmene de sas vias urbanas e de  sos nucleos de populatzione de cada casta tocat a sas  amministratziones comunales, e sa de sos  àteros topònimos de Catalunya tocat a su Guvernu de sa Generalitat, inclùdidas sas vias interurbanas, siat cale chi siat  sa dipendèntzia. 4. Sas denominatziones  a sas cales si referint sos apartados 2 e 3 sunt legales a totu sos efetos e sa signalètica si bi devet adeguare. Tocat a su Guvernu de sa Generalitat de regulamentare sa normalizatzione de sa signalètica pùblica, respetende in totu sos casos sas normas internatzionales chi sunt coladas a fàghere parte de su deretu internu.

Artìculu  19. S'antroponimia.
1. Sos  tzitadinos  e sas tzitadinas  de Catalunya tenent deretu a s’usu  de sa forma normativamente curreta in catalanu de sos nùmenes e de sos sambenados issoro e a inclùdere sa cungiuntzione intre sos sambenados. 2. Sas pessones interessadas podent otènnere s’inserimentu de sa forma normativamente curreta in catalanu de sos nùmenes e sambenados issoro in su Registru Tzivile, cale chi siat sa data de sa detzisione, cun decraratzione simple fata  a sa pessone incarricada, depositende sos documentos chi nd'acrèditant sa curretzione linguìstica, sos cales si devent istabilire  cun regulamentu. 3. Custa norma est aplicàbile a sos nùmenes e a sos sambenados aranesos respetu a sa normativa linguìstica  aranesa.

CAPÌTULU  III S’INSIGNAMENTU

Artìculu  20. Sa limba de s’insignamentu
1. Su catalanu, comente limba pròpia de Catalunya, est limba pròpia finas de s’insignamentu, in totu sos livellos e   modalidades educativas. 2. Sos tzentros de insignamentu de cale si siat gradu devent fàghere  de su catalanu su veìculu de espressione normale in sas atividades dotzentes e amministrativas issoro, internas e esternas.

Artìculu  21. S’insignamentu no universitàriu
1. Su catalanu cheret utilizadu normalmente comente limba veiculare e de aprendimentu in s’insignamentu no universitàriu. 2. Sos pitzinnos tenent deretu a retzire su primu insignamentu in  sa limba issoro abituale, chi siat custa su catalanu o su castiglianu. S’Amministratzione  devet garantire custu  deretu e pònnere in campu sos mèdios netzessàrios pro lu fàghere efetivu. Sos babbos e mamas o sos tutores lu podent praticare in nùmene de sos fìgios issoro pedende·nde s’aplicatzione. 3. S’insignamentu de su catalanu e su de su castiglianu devet tènnere garantida una presèntzia adeguada in sos programmas  de istùdiu, a manera chi totu sos pitzinnos, cale chi siat sa   limba abituale issoro a su cumintzu de s' insignamentu, potzant utilizare normalmente e curretamente sas duas limbas ufitziales a s’agabu  de s'educatzione  obligatòria. 4. In s’insignamentu post-obligatòriu s’Amministratzione educativa devet promòvere  polìticas de programmatzione e dotzèntzia chi garantant su perfetzionamentu de sa connoschèntzia  e de s’usu  de sas duas limbas a manera  chi totu sos giòvanos acuisant su bagàgliu istrumentale e culturale pròpiu de custos insignamentos. 5. Sos alunnos non devent èssere ischirriados in tzentros, grupos classe diferentes pro resone de sa limba issoro  abituale. 6. Non si podet dare su diploma in educatzione  segundària a un’alunnu chi no acrèditet sas connoschèntzias orales e iscritas de catalanu e de castiglianu pròpias de custa  fase. 7. S'acreditatzione de sa connoschèntzia de su catalanu non si podet esigire in su casu de alunnos chi los ant dispensados dae l’aprèndere durante s’insignamentu o una parte de custu, o chi ant tentu s’insignamentu obligatòriu in foras de su territòriu de sa Catalunya, in sas tzircustàntzias  chi su Guvernu  de sa Generalitat devet istabilire cun regulamentu. 8. Sos alunnos chi intrant a radadiu in su sistema educativu de Catalunya devent retzire unu suportu ispetziale e additzionale de insignamentu de su  catalanu.

Artìculu  22. S’insignamentu universitàriu
1. In sos tzentros de insignamentu superiore e universitàriu, sos professores e sos alunnos tenent deretu a s’esprìmere in cada casu, oralmente o pro iscritu, in sa limba ufitziale  chi preferint. 2. Su Guvernu de sa Generalitat, sas universidades e sas istitutziones de insignamentu superiore, in s'àmbitu  de sas cumpetèntzias respetivas, devent adotare sas mesuras pertinentes a manera de garantire e promòvere  s’usu  de sa limba catalana in totu sos àmbitos  de sas atividades dotzentes, non dotzentes e de chirca, inclùdidas sas leturas de tesis dutorales e contrarelatziones. 3. Sas universidades devent propònnere cursos e àteros mèdios adeguados a manera chi sos alunnos e sos professores perfetzionent sa cumprensione e sa connoschèntzia de sa limba catalana. 4. Sas universidades podent, si est netzessàriu, istabilire critèrios  ispetzìficos de usu linguìsticu  in  sas atividades relatzionadas cun impignos internatzionales.

Artìculu  23. Sa formatzione permanente e sos insignamentos de règimene ispetziale                
1. In sa programatzione de cursos de formatzione permanente pro sos adultos est obligatòriu s’insignamentu de su catalanu e de su castiglianu. 2. In sos tzentros de insignamentu de règimene ispetziale de limbas est obligatòriu a propònnere s’insignamentu de sas duas limbas ufitziales. 3. In sos tzentros de insignamentu de regìmene ispetziale dipendentes dae sa Generalitat in ue non s'insignat limba si devent propònnere cursos de limba catalana a sos alunnos chi nde tèngiant una connoschèntzia non bastante.

Artìculu  24. Sos  professores 
1. Sos professores  de sos  tzentros dotzentes de Catalunya de cale si siat livellu de s’insignamentu no universitàriu devent connòschere sas duas limbas ufitziales e  devent èssere in cunditziones de nde pòdere fàghere usu in s’incàrrigu  dotzente. 2. Sos  programmas de istùdiu  pro  sos cursos e sos tzentros de formatzione de sos professores devent èssere elaborados in manera chi sos alunnos otèngiant sa capatzitatzione prena in  sas duas limbas ufitziales, cunforme a sas esigèntzias de cada ispetzialidade dotzente. 3. Sos professores de sos  tzentros de insignamentu universitàriu de Catalunya devent connòschere in manera bastante sas duas limbas ufitziales, cunforme a sas esigèntzias de s’incàrrigu dotzente issoro. Custa norma no est aplicàbile a sos professores visitantes e a àteros casos anàlogos. Tocat a sas universidades a istabilire sos mecanismos e sos tèrmines pertinentes pro su cumprimentu de custu  pretzetu.

CAPÌTULU  IV SOS MÈDIOS DE COMUNICATZIONE E SAS INDÙSTRIAS CULTURALES

Artìculu  25. Sos  mèdios de radiudifusione e televisione pùblicos
1. In sos mèdios de radiudifusione e de televisione gestidos dae sa Generalitat e dae sas corporatziones locales de Catalunya sa limba impreada normalmente devet èssere  sa catalana. In custu  cuadru, sos mèdios dipendentes de sas corporatziones locales podent tènnere in contu sas caraterìsticas de su pùblicu issoro. 2. Chene pregiudìtziu de s'aplicatzione de su chi disponent sos apartados 1 e 5 de s'artìculu  26, sos mèdios a su cale faghet referimentu s'apartadu 1 de custu artìculu  devent promòvere sas espressiones culturales de Catalunya, mescamente sas chi si produint in limba catalana. 3. Sa Corporatzione Catalana de Ràdiu e Televisione devet garantire sa programmatzione regulare de emissiones radiufònicas e televisivas in aranesu in sa Vall d'Aran. 4. Su Guvernu de sa Generalitat devet agiuare sa retzetzione curreta in Catalunya de sas televisiones de àteros territòrios chi trasmitent in limba catalana.

Artìculu  26. Sos mèdios de radiudifusione e televisione de cuntzessione
1. Chene pregiudìtziu de s'aplicatzione de sa Lege  8/1996, de su 5 de triulas, de regulatzione de sa programmatzione audiuvisuale difusa cun su cavu, sas entidades a sas cales faghet referimentu sa lege  mentovada devent garantire chi mìnimu su chimbanta pro chentu  de su tempus de trasmissione de programas de produtzione pròpia de cale si siat casta e de sos  àteros teleservìtzios chi proponent siat in limba catalana. 2. Su chi disponet s'apartadu 1 s'àplicat finas a sos cuntzessionàrios de televisiones a gestione privada in s’àmbitu  territoriale de Catalunya. 3. Sas emitentes de radiudifusione de cuntzessione atorgada dae sa Generalitat devent garantire chi mìnimu su chimbanta pro chentu de sos tempos de trasmissione siat in limba catalana, mancari su Guvernu  de sa Generalitat, tenende in contu sas caraterìsticas de sos ispetadores, potzat modificare cun regulamentu custa  pertzentuale. 4. Su Guvernu  de sa Generalitat devet inclùdere s’usu  de sa limba catalana in pertzentuales superiores a sos mìnimos istabilidos comente unu de sos  critèrios in s'agiudicamentu de cuntzessiones a emitentes de televisione pro undas terrestres, a canales de televisione difusa cun su cavu e a emitentes de radiudifusione. 5. Sas emitentes de radiudifusione e de televisione devent garantire chi in sa programmatzione de mùsica cantada b’apat una presèntzia adeguada de cantzones produidas dae artistas catalanos e chi mìnimu su bintichimbe pro chentu siat de cantzones interpretadas in limba catalana o in aranesu. 6. Sas emitentes a  sas cales faghet referimentu custu  artìculu  chi trasmìtent o difundent in sa Vall d'Aran devent  garantire una presèntzia significativa de s’aranesu in  sa programatzione issoro.

Artìculu  27. Sos mèdios de comunicatzione iscritos
1. In sos mèdios de comunicatzione e in sas publicatziones periòdicas editadas dae sa Generalitat e dae sas corporatziones locales sa limba normalmente impreada devet èssere sa catalana. 2. Su Guvernu  de sa Generalitat devet  promòvere  e podet suventzionare sas publicatziones periòdicas de difusione generale redatadas totalmente o majoritariamente in catalanu. 3. Su Guvernu  de sa Generalitat e sas corporatziones locales devent promòvere  e podent suventzionare sas publicatziones periòdicas de àmbitu  locale o comarcale redatadas totalmente o majoritariamente in catalanu. 4. S'atorgamentu de sas suventziones a sas cales faghent referimentu sos apartados 2 e 3 devet  sighire critèrios  obietivos de difusione, cummertzializatzione e usu de su catalanu, in intro de sas previsiones de bilantzu e suta de su controllu parlamentare o de sas  assembleas  de sas corporatziones locales.

Artìculu  28. Sas indùstrias culturales e sas artes de s’ispetàculu
1. Su Guvernu  de sa Generalitat devet favorire, istimulare e promòvere: a) Sa creatzione literària e sientìfica in catalanu, sa difusione in intro e in foras de s'àmbitu  linguìsticu  pròpiu e sa tradutzione  in àteras limbas de òperas  literàrias e sientìficas in catalanu, e sa tradutzione  in catalanu de òperas  iscritas in àteros idiomas. b) S'editzione, sa distributzione e sa difusione de libros e sas publicatziones periòdicas in catalanu. c) Sa produtzione tzinematogràfica in catalanu e su dopiàgiu e sa subtitulatzione in catalanu de pellìculas de espressione originale non catalana, e sa distributzione, in cale si siat formadu, e s’esibitzione  de custos  produtos. d) Sa produtzione, sa distributzione e sa difusione de registratziones sonoras e de materiale audiovisuale in catalanu. e) Sa produtzione e sa rapresentatzione de sas artes de s’ispetàculu in catalanu. f) Sa creatzione, s’interpretatzione e sa difusione de mùsica cantada in catalanu. g) Sa produtzione, s'editzione e sa distributzione de materiale iscritu e auditivu in limba catalana destinadu a pessones non videntes, e un’oferta culturale de base, in catalanu, pro custu  matessi setore. h) Cale si siat àtera manifestatzione culturale pùblica in catalanu. 2. Totu sas mesuras chi s'adotant pro  promòvere  s’usu  de su  catalanu in sas indùstrias culturales cherent aplicadas cun critèrios obietivos, chene discriminatziones e in intro de sas previsiones de bilantzu. 3. Pro garantire una presèntzia significativa de sa limba catalana in s'oferta tzinematogràfica, su Guvernu  de sa Generalitat podet istabilire pro regulamentu cuotas linguìsticas de projetzione e de distributzione pro sos produtos tzinematogràfics chi si distribuint e si projetant dopiados o subtitulados in una limba diferente dae s'originale. Sas cuotas istabilidas dae sas  produtziones tzinematogràficas dopiadas o subtituladas in catalanu non podent sobrare su chimbanta pro chentu de s'oferta de distribudores e salas de projetzione in còmputu annuale e si devent fundare subra de critèrios obietivos. Su regulamentu currespondente cheret fatu in su cuadru de sa Lege  de s'Istadu 17/1994, de su 8 de làmpadas, de defesa e promotzione de sa tzinematografia, e segundu su regìmene chi custa istabilit.

Artìculu  29. Sas indùstrias de sa limba e s’informàtica
Su Guvernu  de sa Generalitat devet istimulare e promòvere  cun mesuras adeguadas: a) Sa chirca, sa produtzione e sa cummertzializatzione de cada casta de produtu in catalanu relatzionadu cun sas indùstrias de sa limba, comente puru sos sistemas de reconnoschimentu de boghe, de tradutzione  automàtica e similares o àteros  possìbiles cunforme a sos avantzamentos tecnològicos. b) Sa produtzione, sa distributzione e sa cummertzializatzione de programàrios informàticos, de giogos de elaboradore, de editziones digitales e de òperas multimèdia in limba catalana, e sa tradutzione, si in casu, de custos  produtos in catalanu. c) Sa presèntzia de produtos e de informatziones in catalanu in sas retzas telemàticas de informatzione.

CAPÌTULU  V S'ATIVIDADE SOTZIUECONÒMICA

Artìculu  30. Sas impresas pùblicas
1. Sas  impresas pùblicas de sa Generalitat e de sas corporatziones locales, e finas sas impresas cuntzessionàrias suas cando gestint o isfrùtant su servìtziu cuntzèdidu, devent impreare normalmente su catalanu in sos atos e in sos documentos internos, in sas targas, in sas istrutziones de usu, in sas etichetas  e in s’imballàgiu de sos  produtos o sos servìtzios chi produint o proponent. 2. Sas impresas a sas cales   faghet referimentu s'apartadu 1 devent impreare normalmente su catalanu in sas comunicatziones e in  sas notificatziones, inclùdidas sas faturas e sos àteros documentos de tràficu, indiritzadas a pessones residentes in s'àmbitu  linguìsticu  catalanu, chene pregiudìtziu de su  deretu de sos  tzitadinos  e tzitadinas  a las retzire in castiglianu, o, si est su casu, in catalanu, si lu pedint.

Artìculu  31. Sas impresas de servìtziu pùblicu
1. Sas  impresas e sas entidades pùblicas o privadas chi oferint servìtzios pùblicos, comente sas de trasportu, de sumministramentos, comunicatziones e àteras, devent impreare, a su nessi, su catalanu in sos manifestos e in sas comunicatziones megafònicas. 2. Sas comunicatziones e sas notificatziones iscritas indiritzadas a pessones residentes in Catalunya dae sas impresas e entidades a sas cales faghet referimentu s'apartadu 1, inclùdidas sas faturas e sos àteros documentos de tràficu, cherent fatas a su nessi in catalanu, chene pregiudìtziu de su deretu de sos  tzitadinos  e tzitadinas  a las retzire in castiglianu si lu pedint. 3. Su chi disponet s'apartadu 2 pro sas faturas e pro sos àteros documentos de tràficu si intendent chene pregiudìtziu de sa cumpetèntzia de s'Istadu de organizare sos servìtzios  mentovados cando los prestat diretamente o pro mèdiu de sas impresas e entidades suas.

Artìculu  32. S'atentzione a su pùblicu
1.Sas impresas e sos istabilimentos dedicados a sa bèndida de produtos o a sa prestatzione de servìtzios  chi isvilupant s’atividade issoro in Catalunya devent èssere a tretu de pòdere servire sos consumidores e consumidoras cando s'espriment in cale si siat de sas limbas ufitziales de Catalunya. 2. Su Guvernu  de sa Generalitat devet promòvere, cun mesuras adeguadas, s'incrementu de s’usu  de su catalanu in s'àmbitu  a su cale si referit s'apartadu 1. 3. Sa signalètica e sos cartellos de informatzione generale de caràtere fissu e sos documentos de oferta de servìtzios  a sos utentes e consumidores de sos  istabilimentos abertos a su pùblicu devent èssere redatados, a su nessi, in catalanu. Custa norma non s'àplicat a sas marcas, a sos nùmenes cummertziales e a sas etichetas impreadas dae sa legislatzione de propiedade industriale.

Artìculu 33. Sas impresas cunventzionadas o suventzionadas
Sas impresas chi ant sutascritu una cunventzione o un’ acordu de collaboratzione cun sa Generalitat o cun sas corporatziones locales de Catalunya, o sunt benefitziàrias de agiudos o suventziones dae custas, devent utilizare, a su nessi, su catalanu in sas etichetas e insignas, in sos avisos e in sos documentos indiritzados a su públicu, comente cunditzione mìnima  de s’agiudu o de s’acordu.

Artìculu  34. S’informatzione a sos consumidores e consumidoras
1. Sos datos chi figurant in sas etichetas, in sas cunfetziones e in sas istrutziones de usu de sos  produtos chi si distribuint in s'àmbitu  territoriale de Catalunya podent figurare in catalanu, in castiglianu o in cale si siat limba de s’Unione Europea. 2. Sos datos obligatòrios e sas informatziones voluntàrias agiuntas chi figurant in sas etichetas de produtos catalanos chi tenent denominatzione de orìgine, denominatzione comarcale o   denominatzione de calidade  e sos  produtos artesanales chi si distribuint in s’àmbitu  territoriale de Catalunya devent  èssere netzessariamente, comente mìnimu, in catalanu. 3. Su Guvernu  de sa Generalitat devet fàghere unu regulamentu pro s’ informatzione de sos consumidores e utentes in setores determinados comente sas etichetas e sas istrutziones de usu de sos  produtos industriales o cummertziales chi si distribuint in s'àmbitu  territoriale de Catalunya, mescamente sos de sos  produtos alimentares postos in bote e in ampulla, cussos perigulosos, cussos tòssicos, e finas su tabacu, pro garantire sa presèntzia progressiva de su catalanu cunforme a sos printzìpios de custa  lege, de sas normas de s’Unione Europea e de su restu de s'ordinamentu giurìdicu.

Artìculu  35. Sa publitzidade
1.In sa publitzidade istitutzionale de sa Generalitat e de sas amministratziones locales, de sas impresas pùblicas o cuntzessionàrias issoro e de sas àteras istitutziones  e corporatziones   catalanas de deretu pùblicu, fata in s'àmbitu  territoriale de sa Catalunya, cheret  utilizadu  in manera generale su catalanu. 2. Su Guvernu  de sa Generalitat e sos entes locales devent favorire, istimulare e promòvere  cun mesuras adeguadas s’usu  de su catalanu in sa publitzidade, mescamente in sa via pública, pro nde fàghere sa limba de usu normale in su setore.

Artìculu  36. S'atividade  professionale e laborale
1. Su Guvernu  de sa Generalitat e sos collègios professionales devent promòvere  s’usu  de su catalanu in sas atividades  professionales. 2. Su Guvernu  de sa Generalitat devet istimulare  e promòvere  s’usu  de su catalanu in sos tzentros de traballu, in  sas relatziones laborales e in sas cunventziones  colletivas, patos de impresa e cuntratos de traballu e devet promòvere  sa partitzipatzione direta de sos  sindacados e de sas organizatziones  imprenditoriales pro lòmpere a custu  obietivu. 3. Sas cunventziones colletivas de traballu e sos patos de impresa ant a pòdere cuntènnere clàusulas linguìsticas orientadas a promòvere  sa connoschèntzia de su catalanu dae bandas de sos  traballadores e a nde garantire s’usu  in sos tzentros de traballu e in sos cuntratos laborales, bustas paga  e totu s’àtera documentatzione. Su Guvernu  de sa Generalitat at a dèvere istimulare s’inserimentu de custas clàusulas in sas  cunventziones colletivas. 4. Sas  targas e sas informatziones a sos  traballadores in sos tzentros laborales devent èssere    comente prima cosa in catalanu.

CAPÌTULU  VI S'IMPULSU ISTITUTZIONALE

Artìculu  37. Sas mesuras de promotzione
1. Su Guvernu  de sa Generalitat devet favorire, istimulare e promòvere  s’usu  de su catalanu in sas atividades  laborales, professionales, mercantiles, publitzitàrias, culturales, assotziativas, isportivas, lùdicas e de cada àtera casta. 2. Su Guvernu  de sa Generalitat e sas corporatziones   locales, in s'àmbitu  de sas cumpetèntzias respetivas issoro, devent promòvere  s’imàgine pùblica e s’usu  de su catalanu e podent istablire bonificatziones  e esentziones  fiscales pro sos atos relativos a sa normalizatzione e a sa promotzione de s’usu  de sa limba catalana.

Artìculu  38. Sos tzentros de suportu
1. Su Guvernu  de sa Generalitat, comente  sas corporatziones   locales, devent creare e suventzionare  tzentros dedicados a promòvere  sa connoschèntzia, s’usu  e sa  divulgatzione de su catalanu, mescamente cando lu cheret sa situatzione sotziulinguìstica. Custos tzentros de suportu dipendent  dae su Cunsòrtziu pro sa Normalizatzione Linguìstica, su cale òperat comente  òrganu de isvilupu de sas políticas territoriales de normalizatzione. 2. Sos tzentros a sos cales  faghet referimentu s'apartadu 1 devent tènnere sos mèdios umanos e materiales bastantes pro sa pràtica de sas funtziones issoro.

Artìculu  39. Sas  mesuras de planificatzione
1. Su Guvernu  de sa Generalitat si devet dotare de istrumentos de planificatzione linguìstica generale cunsistentes in programmas periodificados, a manera de istabilire sos obietivos e sas mesuras prus cumbeniosas in cada mamentu e de nd’ abalorare sos resurtados. S'elaboratzione de sos  istrumentos de planificatzione cheret cuntzertada cun sos agentes e colletivos implicados, e si devent tènnere in contu sos printzìpios de partitzipatzione, simplificatzione e eficàtzia. 2. Su Guvernu  de sa Generalitat devet elaborare una mapa sotziulinguìstica de Catalunya, chi cheret  revisada cada chimbe annos, a manera  de adeguare a sa realidade s’atzione de polìtica linguìstica sua  e, tando, balorare s’intzidèntzia de s’atividade fata. 3. Su Guvernu  de sa Generalitat devet informare cada annu su Parlamentu de sos atos de polìtica linguìstica  e de sos  resurtados otentos in su cuadru de sos  istrumentos a sos cales faghent referimentu sos apartados 1 e 2.

DISPONIMENTOS  AGIUNTOS

SU PRIMU. Collaboratzione cun àteras istitutziones  e entidades
1. Chene pregiudìtziu de s'aplicatzione de custa  lege, su Guvernu  de sa Generalitat devet dare cara chi si cunsigat  sa generalizatzione de s’usu  de su catalanu, in unu cuadru de collaboratzione cun s’Unione Europea, cun s’Amministratzione  de s'Istadu, cun su Consìgiu Generale de su Podere Giuditziale e cun sas impresas pùblicas e privadas de àmbitu istatale, europeu o internatzionale, mescamente sas impresas de servìtzios  e sas de radiudifusione e televisione. 2. Su Guvernu  de sa Generalitat devet dare cara a sa presèntzia de su catalanu in sos mèdios de comunicatzione de difusione  istatale, europea e internatzionale.

SU DE DUOS. Acordos de collaboratzione cun istitutziones  de àteros territòrios de limba catalana
1. Sa Generalitat devet promòvere  acordos, cunventziones e tratados cun sas comunidades autònomas aragonesa, baleare e valenciana e cun sos Istados andorranu, frantzesu e italianu pro promòvere  s'intercàmbiu culturale intre territòrios e comunidades de faeddu catalanu e su coordinamentu e sa cooperatzione intre comunitades o intre Istados in matèria de polìtica linguìstica,  pro assegurare, cun mesuras adeguadas, sa promotzione, s’usu e sa defesa de sa limba catalana e pro nd’otènnere sa generalizatzione e estensione de sa connoschèntzia e usu in totu s'àmbitu  linguìsticu, respetende totu sas variantes. 2. Sa Generalitat, pro favorire un’ispàtziu catalanu de comunicatzione, devet promòvere  sa difusione e sa retzetzione de sos  mèdios de comunicatzione in limba catalana.

SU DE TRES. Projetzione esterna
1. Su Guvernu  de sa Generalitat devet dare cara a sa projetzione de sa limba e de sa cultura catalanas a foras   de s’àmbitu  linguìsticu suo, mescamente in su mundu acadèmicu e de sa chirca, e finas in sas istitutziones de s’Unione Europea e in sas polìticas suas. Pro su cumprimentu de custu  obietivu, sa Generalitat podet partitzipare a un’organismu comunu a sos territòrios de limba catalana. 2. Su Guvernu  de sa Generalitat devet  agiuare sa difusione e s'aprendimentu de su catalanu a sas comunidades catalanas de s'èsteru, in sos tèrmines chi resurtant dae sa Lege  18/1996 de su 27 de nadale.

SU DE BATOR. Grafia normativa de sos  nùmenes e de sos sambenados catalanos
Sa sustitutzione de sas grafias incurretas de nùmenes e sambendados cun sas grafias curretas, istabilida dae s'artìculu  19, est regulada dae su protzedimentu fissadu dae s'artìculu  2 de sa Lege  de s'Istadu   17/1977, de su 4 de ghennàrgiu, subra de sa reforma de s'artìculu  54 de sa Lege  de su registru tzivile, o sa normativa ecuivalente chi la sustituit.

SU DE CHIMBE. Garantzias de cumprimentu
Custa lege  non previdet santziones pro sos tzitadinos. Belle gai: a) S'incumprimentu de sos  pretzetos de s'artìculu  26 si cunsìderat incumprimentu de sas cunditziones essentziales de sa cuntzessione, a sa cale si devet aplicare su règimene santzionadore chi istabilit sa Lege  8/1996, de su  5 de triulas, de regulamentu de sa programatzione audiovisuale difusa cun su cavu, e sas leges de s'Istadu   31/1987 de su 18 de nadale, de ordinamentu de sas telecomunicatziones, e 25/1994 de su 12 de triulas, cun sa cale s'incòrporat in s'ordinamentu giurìdicu ispagnolu sa Diretiva 89/552/CEE. b) S'incumprimentu de sos  pretzetos de sos  artìculos 15, 30, 31 i 32.3 imputàbile a sas impresas e a sas entidades interessadas si cunsìderat una negativa ingiustificada a sudisfàghere sas dimandas de sos  consumidores e consumidoras, a sa cale si devet aplicare su règimene santzionadore chi istabilit sa Lege  1/1990 de su 8 de ghennàrgiu subra de sa disciplina de su mercadu e sa defesa de sos  consumidores e de sos  utentes.

SU DE SES. Sas dotatziones econòmicas
In sos bilantzos de sa Generalitat tocat a fàghere sas assignatziones netzessàrias pro conduire  a tèrmine sos atos e adotare sas mesuras derivadas dae s'esecutzione de custa  lege  cun sos mèdios e sas siendas bastantes, cun un’atentzione particulare a su costu de unu sistema educativu plurilìngue, de un’amministratzione in règimene de coufitzialidade e de sa difusione culturale de una limba de àmbitu  astrintu,  tenende in contu finas sas netzessidades obietivas de distributzione territoriale e setoriale.

SU DE SETE. Funtziones de vigilàntzia e impulsu
Sa Generalitat devet dare cara chi sa normativa e s'aplicatzione amministrativa de sos  àteros poderes pùblicos de s'Istadu   respètent sos printzìpios de s'ordinamentu costitutzionale e istatutàriu e sos de custa  lege, e devet impulsare sa modificatzione legislativa de sas normas istatales chi sunt un’ostàculu  a s’usu  de su catalanu in totu sos àmbitos  o lìmitant s’ugualidade  linguìstica prena  de sos  tzitadinos  e tzitadinas.

SU DE OTO. Règimene de sa Funtzione Pùblica
Sos pretzetos de custa  lege  vìnculant su personale a su servìtziu de s’Amministratzione,  cunforme a sas normas reguladoras de sa Funtzione Pùblica.
DISPONIMENTOS  TRANSITÒRIOS
SU PRIMU. Sas normas de usu linguìsticu
Sas normas de usu linguìsticu   a sas cales  faghet referimentu s'artìculu  9.3 cherent aprovadas in su tèrmine màssimu de duos annos dae s'intrada in vigore de custa  lege .
SU DE| DUOS. S'adatamentu de sas impresas
1. Sas impresas e sas entidades interessadas dae custa lege  tenent unu tèrmine de duos annos pro s’adatare a su chi disponent s'artìculu  15 e sos disponimentos  de su capìtulu  V. Custu  tèrmine at a èssere de chimbe annos pro sos imprendidores autònomos. 2. In unu tèrmine de chimbe annos o, si est superiore, in su chi nde resurtet dae sa data de cadutzidade, podent sighire in su mercadu sos produtos e sos servìtzios  a sos cales faghet referimentu s'artìculu  34 chene cumprire sas normas linguìsticas relativas a sas etichetas.
SU DE TRES. Sas emitentes de radiudifusione e televisione
Sos artìculos 25 e 26 s'àplicant a sas emitentes chi tenent sos tìtulos abilitantes chi dat sa Generalitat e chi si cuntzedent o si rennovant a pustis  de s'intrada in vigore de custa  lege.
DISPONIMENTOS  FINALES
SU PRIMU. Modificatzione de sa Lege  8/1987, de su 15 de abrile
1. Si modìficat in sa manera chi sighit s’artìculu 5 de sa Lege  8/1987, de su 15 de abrile, munitzipale e de règimene locale de Catalunya: "Artìculu  5. "1. Su catalanu est sa limba pròpia de s’Amministratzione  locale de Catalunya e, duncas, devet èssere sa limba de usu normale e generale in sas atividades suas "2. Totu sos tzitadinos  e tzitadinas  tenent deretu a isseberare sa limba ufitziale  cun sa cale si relatzionant cun sos entes locales, e custos tenent su dovere correlativu de los servire in sa limba isseberada, in sos tèrmines istabilidos dae sa Lege  de polìtica linguìstica "
2. Si modìficat s'artìculu  294.2 de sa Lege  8/1987, de su 15 de abrile, munitzipale e de règimene locale de Catalunya, chi resurtat redatada in sa manera chi sighit: "Artìculu  294.2 "Cunforme a sas ofertas issoro de ocupatzione pùblica, sas entidades locales devent seletzionare su personale pro mèdiu de cunvocatòria pùblica, cun su  sistema de cuncursu, opositzione e cuncursu opositzione lìberos, in sos cales devent èssere garantidos sos printzìpios de ugualidade, de mèritu, de capatzidade e de publitzidade. In su protzessu de seletzione, si devet  tènnere contu de sa connoschèntzia de su catalanu e, in sos entes locales de sa Vall d'Aran, finas de s'aranesu, tantu in s'espressione orale comente in s’espressione iscrita, in su gradu adeguadu a sas funtziones pròpias de sos postos de sos cales si tratat."
3. Si modìficat s'artìculu  310.2 de sa Lege  8/1987 de su 15 de abrile, munitzipale e de règimene locale de Catalunya, chi resurtat redatadu in sa manera chi sighit: "Artìculu  310.2 "Sos entes locales de Catalunya devent inclùdere su recuisitu de sa connoschèntzia orale e iscrita de su catalanu in sas bases de sa cunvocatòria de su cuncursu pro cugugiare postos de traballu reservados a funtzionàrios e funtzionàrias de s’Amministratzione  locale cun abilitatzione de caràtere istatale."
SU DE DUOS. Regulamentos
S'autorizat su Guvernu  de sa Generalitat a aprontare sos regulamentos netzessàrios pro aplicare custa lege.
SU DE TRES. Sustitutzione e vigèntzia de sas normes
1. Sa Lege  7/1983 de su 18 de abrile, de normalizatzione linguìstica  in Catalunya, est sustituida dae sos pretzetos de custa lege, chene pregiudìtziu chi, in totu su chi non resurtat contraditòriu, faghet parte de sa traditzione giurìdica catalana. 2. Sunt vigentes, in su chi non s'oponet a custa lege, e chene pregiudìtziu de sa modificatzione regulamentare chi si nde potzat fàghere, sos disponimentos  dados pro aplicare sa Lege  7/1983. 3. Sunt vigentes, in su chi non s'oponet a custa Lege, sos pretzetos de sa Lege  3/1993 de su 5 de martzu, subra de s’istatutu de su consumidore, e sas normas dadas pro los aplicare.
Duncas, òrdino chi totu sos tzitadinos  a sos cales si àplicat  custa lege  coòperent a su cumprimentu suo e chi sos tribunales e sas autoritades a sos cales pertocat la fatzant aplicare.

Palatzu de sa Generalitat, 7 de ghennàrgiu 1998

Jordi Pujol Presidente de sa Generalitat

[Testu bortadu in sardu dae Sarvadore Serra]